top image food
MEGALI.jpg

Στις 29 Αυγούστου τιμούμε την μνήμη της Αποτομής της Τιμίας Κεφαλής του Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου. Η εορτή είναι γνωστή στον ελληνικό λαό ως του Αγίου Ιωάννη του ριγολόγου, ή νηστευτή, νηστικάρη, αποκεφαλιστή, θερμολόγου. Την ημέρα αυτή οι πιστοί νηστεύουν αυστηρά, γιατί αλλιώς τους πιάνει ελονοσία και ρίγος (θέρμη). Δεν τρώνε τίποτα που να θυμίζει αίμα (καρπούζι, μαύρο σταφύλι) δεν πιάνουν μαχαίρι. Ακόμα και το ψωμί το κόβουν με το χέρι.


Οι παρακάτω φράσεις που συνήθιζαν να λένε στην Κρήτη το αποδεικνύουν:
Για τ΄ Άι Γιαννιού τη Χάρη
μ’ ούτε λάδι μ’ ούτε ψάρι.

και στο Λασίθι λένε:
Στο πανεγύρι τ΄ Άι Γιαννιού ανέβα στο Λασίθι
που τρώνε πατατόφυλλα κι άλαδο κολοκύθι.

Οι κακοήθεις πυρετοί που μάστιζαν παλαιότερα και ιδιαίτερα κατά τον μήνα Αύγουστο, με τα τρομερά τους ρίγη και τους οξείς παροξυσμούς τους, οφειλόταν κατά την άποψη του λαού στην ταραχή που αισθάνθηκε κατά το μαρτύριο του η κεφαλή του καρατομηθέντος Αγίου.
Όσοι ταλαιπωρούνταν από διάφορες ασθένειες και κυρίως από ελονοσία κατάφευγαν στην χάρη του Αγίου, ζητούντες το θείο έλεος και τη σωτήρια αντίληψη του. Ο ασθενής με απλή αγνή και άδολη λαϊκή ψυχή προσκυνούσε ευλαβώς τη χάρη του, άναβε τα καντήλια, θύμιαζε τις εικόνες. Στην Άνω Βιάννο Ηρακλείου το τελετουργικό υπαγόρευε ο ασθενής να πλυθεί με το αγίασμα του ναού. Ύστερα έδενε στο μανουάλι μια κλωστή ή το μαντήλι του ή ένα κομμάτι που έκοβε από τα ρούχα του λέγοντας;
Έπαε σ’ αφήνω, Αϊ – Γιάννη μου, τον πυρετό μου…
Έπαε σ’ αφήνω, Αϊ – Γιάννη μου, το ρίγος μου…
Έπαε σ’ αφήνω, Αϊ – Γιάννη μου, την ανορεξία μου και την αρρώστια μου…
Αμέσως μετά ο ασθενής «έζωνε» εξωτερικά την εκκλησία τρείς φορές με μια κλωστή, προφέροντας και πάλι τα ίδια λόγια ζητώντας το έλεος του.
Σε άλλες περιοχές της Κρήτης όπως στα Φάρασα πιστεύεται ότι θεραπεύει τη στείρωση των γυναικών.
Στο Ρέθυμνο, ο Άγιος Ιωάννης ο Ριγολόγος, στην περιοχή του Πετρέ, θεωρείται ως θεράπων Άγιος της ελονοσίας. Η παράδοση κάνει λόγο ότι το εκκλησάκι του Αϊ- Γιάννη έχει κτιστεί από τα χρόνια που οι Τούρκοι δέσποζαν στην Κρήτη. Την εικόνα του βρήκε ένας Τούρκος άρρωστος, που η θέρμη του έκαιγε τα σωθικά, όταν άκουσε να βγαίνει από τα σπλάγχνα μιας σπηλιάς, ανάμεσα από τα δένδρα και τους θάμνους, μια μελωδική, θεία φωνή. Ο Τούρκος έτρεξε στη σπηλιά, αναμέρισε τα χόρτα και τα αγκάθια και βλέπει την εικόνα τού Αϊ- Γιάννη να λάμπει σαν ένα αστέρι. Ένιωσε ότι ήταν η φωνή του Αϊ- Γιάννη που τον προσκαλούσε. Έσκυψε με σεβασμό, πήρε την εικόνα στην αγκαλιά του, κι έταξε στον Άγιο δύο ζώα λάδι, αν τον άφηνε ο πυρετός. Όπως λέγει η παράδοση, ο πυρετός έφυγε και ο Τούρκος, στη συνέχεια, εκτέλεσε το τάμα του. Έκτοτε ο Αϊ- Γιάννης θεωρούνταν στην περιφέρεια ο μόνος γιατρός για την ελονοσία.
Τώρα, για την νηστεία της ημέρας το μενού είναι λιτό. Στο Καβούσι Λασιθίου το μενού της νηστείας επέβαλε βραστές πατάτες με ελιές, φρούτα, που την περίοδο αυτή υπάρχουν σε αφθονία όπως σύκα, σταφύλια, αχλάδια κ.ά. καθώς και σούπα με κολοκύθι, ρύζι και ντομάτα.
Ακολουθώντας τα βήματα της παράδοσης αυτή είναι μια πρόταση για την νηστεία τ΄ Αη Γιαννιού του Ριγολόγου.

Υλικά

3 ώριμες ντομάτες
1 κολοκύθι
1 πατάτα
1 μεγάλο κρεμμύδι
1 καρότο
½ πιπεριά
Λίγο σέλινο
½ κουταλάκι πετιμέζι ή μέλι
Αλάτι πιπέρι
1L νερό
½ φλιτζανάκι ρύζι ή κριθαράκι
Χυμό από ένα λεμόνι

Εκτέλεση

Πλένουμε τα λαχανικά και τα ξύνουμε ή τα περνάμε στο μπλέντερ. Βάζουμε τα λαχανικά σε κατσαρόλα με το νερό, τα μπαχαρικά και το πετιμέζι.

12
Ψήνουμε σε μέτρια θερμοκρασία για ένα τέταρτο στη συνέχεια προσθέτουμε το ρύζι ή το κριθαράκι (το κριθαράκι προσωπικά μου αρέσει καλύτερα) και συνεχίζουμε το ψήσιμο.
Όταν είναι έτοιμο ρίχνουμε το χυμό λεμονιού.

Μια εύκολη και γρήγορη σούπα που μπορείτε να προσθέσετε ή να αφαιρέστε λαχανικά. Αν και χωρίς ελαιόλαδο η γεύση της θα σας ενθουσιάσει. Σε περιόδους όχι τόσο αυστηρής νηστείας  μπορείτε να προσθέσετε ελαιόλαδο στην αρχή του μαγειρέματος.

Καλή επιτυχία!

4

3

(Ευχαριστούμε τον συνεργάτη – λαογράφο Λεωνίδα Κουδουμογιαννάκη για τα λαογραφικά στοιχεία της γιορτής τ’ Αη Γιαννιού του Ριγολόγου στην Κρήτη).